Tối ưu hóa việc kiểm soát phốt pho trong bệnh thận mãn tính
Bệnh thận mãn tính (CKD) là nguyên nhân thường gặp nhất gây tăng phốt phát trong máu ở chó và mèo trưởng thành, vì hiện tượng giữ phốt pho xảy ra do suy giảm bài tiết phốt phát ở thận. Tăng phốt phát trong máu có liên quan đến tiến triển bệnh thận mãn và rút ngắn thời gian sống sót.
Trong giai đoạn đầu của CKD (giai đoạn 1 của IRIS), phốt pho huyết thanh vẫn nằm trong phạm vi tham chiếu do sự gia tăng bù trừ trong việc tiết hormone tuyến cận giáp (PTH) và yếu tố tăng trưởng nguyên bào sợi-23 (FGF-23). Trong các giai đoạn tiến triển của CKD, phốt pho huyết thanh có thể tăng trên phạm vi tham chiếu khi các thay đổi bù trừ bị lấn át.
Nồng độ phốt pho trong hệ tuần hoàn phụ thuộc vào lượng phốt pho ăn vào, sự hấp thụ ở ruột, chuyển vị vào các vị trí nội bào, tái hấp thu ở xương và sự bài tiết phốt pho qua nước tiểu.
Thận đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh nồng độ phốt pho trong hệ tuần hoàn trong một khoảng tham chiếu hẹp. Khoảng tham chiếu điển hình cho phốt pho là 2,5- 5,5 mg / dL (0,8-1,8 mmol / L) đối với chó trưởng thành và 2,5-6 mg / dL (0,8-1,9 mmol / L) đối với mèo.
Các phương pháp giảm lượng phốt phát trong cơ thể
- Giảm hấp thụ phốt pho trong chế độ ăn giúp giảm gánh nặng phốt phát của cơ thể. Chế độ ăn có hàm lượng phốt pho thấp hơn (mg / 100 kcal), chế độ ăn giảm sinh khả dụng của phốt phát và việc bổ sung chất kết dính phốt phát trong ruột có thể giúp giảm phốt phát.
Việc giới hạn phốt pho trong chế độ ăn ban đầu sẽ có hiệu quả nhưng sử dụng các chất kết dính phốt pho thường sẽ hữu dụng hơn hoặc thậm chí thay thế cho chế độ ăn dành cho thú bị bệnh thận.
- Các chất liên kết phốt phát đường ruột
Các chất liên kết với phốt pho có chức năng giữ lại phốt pho trong ruột và tăng bài tiết muối phốt phát không hòa tan qua phân.
Chất kết dính phốt pho trong đường ruột hoạt động tốt nhất khi được dùng cùng với thức ăn hoặc trong vòng 2 giờ sau khi cho ăn. Việc sử dụng phải dựa trên khẩu phần ăn (tức là lượng phốt pho ăn vào), nồng độ phốt pho huyết thanh riêng lẻ và được chuẩn độ để có hiệu lực. Việc đạt được nồng độ phốt phát mục tiêu trong khoảng tham chiếu trung bình có thể là một thách thức ở những thú có mức ure huyết cao hơn do giảm nghiêm trọng độ lọc cầu thận và sự lắng động của Phốt pho.
- Chất kết dính chứa nhôm
Các muối nhôm thường được sử dụng trong liên kết photphat. Tuy nhiên, muối citrate tăng cường hấp thu nhôm và nên tránh. Một số con chó mắc bệnh thận mãn (CKD) tăng nitơ huyết được điều trị bằng muối nhôm đã được chứng minh là có nồng độ nhôm trung bình trong hệ tuần hoàn cao hơn đáng kể so với phạm vi tham chiếu, và một số xuất hiện dấu hiệu thần kinh cơ. Ở những con chó này, sự suy giảm dần chỉ số MCV và MCHC là một dấu hiệu sinh học nhạy cảm và đặc hiệu cho sự tích tụ nhôm. Ngoài ra, táo bón là tác dụng phụ thường gặp.
- Chất kết dính chứa sắt
Chất kết dính phốt phát dựa trên sắt có thể có khả năng điều chỉnh tình trạng thiếu máu và giảm lượng phốt pho tuần hoàn. Ferric citrat có thể hữu ích trong việc gắn kết với phốt pho và điều chỉnh tình trạng thiếu máu ở người bị bệnh thận mạn. Mặc dù các chế phẩm sắt uống truyền thống có liên quan đến các tác dụng bất lợi thường xuyên trên dạ dày ruột và hấp thu kém ở ruột, ferric citrate được dung nạp tốt ở người bị bệnh thận mạn, với khả năng hấp thu sắt đáng kể ở ruột. Phân đổi màu và táo bón là những tác dụng phụ thường gặp nhất.
Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng citrate sắt có thể giúp giảm tình trạng tăng phốt pho trong máu. Một phức hợp không hòa tan oxit / hydroxit sắt đã được sử dụng cho mèo như một chất kết dính phốt phát đường ruột dạng uống. Ở một nghiên cứu, khi thêm vào thức ăn hàng ngày và cho mèo khỏe mạnh ăn thì nồng độ phốt pho trong nước tiểu đã giảm đáng kể, tăng bài tiết phốt pho trong nước tiểu rõ ràng và bài tiết từng phần phốt pho vào nước tiểu phát triển theo liều lượng. Ở những con mèo khỏe mạnh, giảm đáng kể lượng phốt pho trong huyết thanh, phốt pho trong nước tiểu và sự bài tiết phốt pho từng phần vào nước tiểu được quan sát thấy ở những con được điều trị bằng chế độ ăn uống bổ sung sắt oxit / hydroxit. Chế độ ăn uống bổ sung sắt này cũng dẫn đến nồng độ phốt pho trong huyết thanh và nước tiểu giảm đáng kể hơn so với nhóm đối chứng được bổ sung lantan.
- Chất kết dính chứa canxi
Mặc dù khả năng liên kết của chúng thấp hơn các muối nhôm, các muối gốc canxi đã được dùng để tránh sử dụng nhôm. Canxi cacbonat liên kết với phốt pho tốt nhất trong môi trường axit (pH, ≈5), với khả năng liên kết giảm trong phạm vi pH trung tính.Tuy nhiên, Canxi axetat có thể liên kết phốt pho trong một phạm vi pH rộng hơn và có khả năng liên kết phốt pho lớn hơn canxi cacbonat, làm giảm rủi ro tăng canxi huyết. Ưu điểm của muối canxi là chi phí thấp và giảm thiểu tình trạng hạ calci huyết. Rối loạn tiêu hóa và táo bón là những tác dụng phụ thường gặp. Khi sử dụng chất kết dính chứa canxi, cần theo dõi nồng độ canxi ion và hạn chế sử dụng với calcitriol.
- Các chất kết dính phốt pho khác
Chitosan, một polysaccharide không thể hấp thụ, có thể làm giảm stress oxy hóa, PTH và các dấu hiệu tăng phốt pho trong huyết thanh ở bệnh nhân lọc máu. Sự kết hợp giữa chitosan và 10% canxi cacbonat đã được chứng minh là có thể làm giảm thành công lượng phốt pho huyết thanh ở những con mèo mắc bệnh CKD giai đoạn sớm.
Các thuốc giúp giảm hấp thu Phốt pho từ ruột đã được đưa vào sử dụng rộng rãi và cho thấy hiệu quả trong việc kiểm soát hàm lượng phốt pho ở thú suy thận. Omega-3 và β-glucan cũng được bổ sung để hỗ trợ sức khỏe của thận. Trong nghiên cứu này, nồng độ phosphat trong nước tiểu giảm đáng kể sau 1 và 4 tuần dùng thuốc ở mèo khỏe mạnh.
Kết luận
Hạn chế phốt pho trong chế độ ăn được coi là tiêu chuẩn chăm sóc cho chó và mèo mắc bệnh CKD giai đoạn 2 đến 4. Nên đo nồng độ photpho huyết thanh ở thú bệnh CKD sau 4 đến 6 tuần cho ăn chế độ ăn giảm photpho hoặc bắt đầu sử dụng chất kết dính photphat.
Một số mèo mắc bệnh suy thận có thể phát triển tăng canxi huyết toàn phần khi ăn chế độ ăn kiêng hạn chế phốt phát trong thời gian dài. Vì vậy phải kiểm tra luôn hàm lượng Canxi khi đo hàm lượng phốt pho. Nếu bệnh nhân ổn định và đã đạt được mức phốt pho mục tiêu mong muốn, thì nên xét nghiệm chức năng thận bao gồm cả phốt pho và canxi sau mỗi 3 đến 4 tháng.
Xu hướng tăng canxi có thể cho thấy quá ít phốt pho có sẵn trong lòng ruột, tạo điều kiện cho việc hấp thụ quá nhiều canxi vào hệ tuần hoàn, dễ phát triển ở mèo mắc bệnh CKD giai đoạn đầu
Với nhiều chất kết dính phốt phát khác nhau có sẵn để lựa chọn, điều quan trọng là phải hiểu rõ về ưu và nhược điểm của từng lựa chọn. Tất cả chi phí, tác dụng phụ và hiệu quả đều ảnh hưởng đến sự lựa chọn thích hợp nhất cho bệnh nhân.
BSTY Hồ Lê Kiều Diễm
Vietnam